Het kabinet werkt aan een plan om veroordeelden tot twee weken eerder vrij te laten. Dit moet verlichting bieden aan de overvolle gevangenissen en het aanhoudende tekort aan cipiers. Betrokkenen melden aan de NOS dat de strafkorting noodzakelijk wordt geacht om plaats te maken voor nieuwe gedetineerden.
Druk op gevangenissen dwingt tot keuzes
Eind vorig jaar werd al besloten dat gevangenen standaard drie dagen eerder vrij mochten komen. Staatssecretaris Ingrid Coenradie van Justitie en Veiligheid (PVV) gaf toen aan zich “ziek” te voelen over die beslissing. Nu blijkt dat de druk op het gevangeniswezen nog verder is toegenomen, voelt ze zich genoodzaakt de strafkorting uit te breiden.
Uit een conceptdocument van haar ministerie, ingezien door de NOS, blijkt dat het plan voorziet in een maximaal veertien dagen eerder vrijlaten van gedetineerden via het zogeheten ‘eindverlof’.
Wie komt in aanmerking?
Niet alle gevangenen komen voor de strafvermindering in aanmerking. Het voorstel sluit daders van zedenmisdrijven, ernstige geweldsdelicten en veroordeelden met een celstraf langer dan een jaar uit. Alle overige gedetineerden kunnen wel gebruikmaken van de regeling.
Om dit plan te realiseren, moeten er nog enkele regelgevingstechnische wijzigingen worden doorgevoerd. Omdat dit tijd kost, wil Coenradie in de tussentijd alvast een tijdelijke oplossing invoeren: veroordeelden die in aanmerking komen, een week eerder vrijlaten dan de rechter heeft bepaald.
Daarnaast wordt gekeken naar de mogelijkheid om meer gevangenen op één cel te plaatsen, zodat de beschikbare ruimte beter benut wordt.
‘Keuze tussen twee kwaden’
In het interne document schrijft Coenradie dat ze zich in een lastige positie bevindt. Alternatieven, zoals het tijdelijk minder arresteren van verdachten, noemt ze nog problematischer. “Geen arrestaties verrichten zou ik nooit kunnen uitleggen aan slachtoffers en agenten,” stelt ze. Daarom kiest ze voor het vervroegd vrijlaten van gedetineerden.
Veel weerstand binnen de coalitie
Het voorstel leidt binnen de coalitie tot felle discussies. De PVV, waar Coenradie deel van uitmaakt, staat bekend om haar pleidooi voor strengere straffen. PVV-leider Geert Wilders liet via X weten dat zijn fractie niet akkoord zal gaan: “No way.” Ook regeringspartij VVD is tegen en pleit ervoor om meer gevangenen op één cel te plaatsen in plaats van veroordeelden eerder vrij te laten.
JA21-leider Joost Eerdmans uit scherpe kritiek op het voorstel en stelt dat de veiligheid op het spel wordt gezet. “Niets blijft overeind van de kabinetsbelofte om strenger te straffen,” zegt hij. Hij wijst op het feit dat onder eerdere kabinetten, vooral onder de VVD, bijna dertig gevangenissen zijn gesloten. “Nu betalen we daar de prijs voor.”
Code zwart in gevangeniswezen
Volgens het kabinet verkeert het gevangeniswezen in een crisis. Sinds eind vorig jaar wordt gesproken van ‘code zwart’, wat betekent dat de capaciteit van de gevangenissen structureel te klein is.
Coenradie benadrukt dat ze werkt aan extra cellen, maar dat deze plannen op korte termijn geen oplossing bieden. Zonder maatregelen zoals vervroegde vrijlating zou de situatie volgens haar uit de hand kunnen lopen, en zouden willekeurig verdachten en veroordeelden uit politiecellen naar huis gestuurd moeten worden. “Dat wil ik absoluut voorkomen,” stelt ze.
