Milieudefensie stapt naar de Hoge Raad om Shell alsnog te dwingen zijn CO2-uitstoot met 50 procent te verlagen. In 2021 gaf de rechtbank in Den Haag de milieuorganisatie gelijk, maar het gerechtshof vernietigde dat vonnis in november vorig jaar.
Juridische afwegingen en risico’s
Milieudefensie heeft uitgebreid overlegd met advocaten voordat werd besloten om in cassatie te gaan. “Een cassatiezaak brengt risico’s met zich mee, omdat je ook veel kunt verliezen,” zegt directeur Donald Pols. Toch zet de organisatie door.
Kan een rechter klimaatmaatregelen afdwingen?
Tijdens de rechtszaak in november leek het gerechtshof lange tijd Milieudefensie gelijk te geven. Zo stelde het hof dat een rechter bedrijven inderdaad kan verplichten tot strengere klimaatmaatregelen dan de huidige wetgeving voorschrijft. Ook vond de rechter dat Shell meer kan doen dan het nu van plan is.
Toch viel de uiteindelijke uitspraak tegen. De rechtbank had eerder bepaald dat Shell alles op alles moest zetten om de uitstoot van klanten met de helft te verminderen. Het hof volgde echter de redenering van Shell: als de vraag naar olie en gas gelijk blijft en Shell minder produceert, stappen klanten simpelweg over naar concurrenten. Daarnaast kan een overstap van kolen naar gas in sommige landen de wereldwijde CO2-uitstoot juist verlagen.
Nieuwe eis of doorprocederen?
Het hof oordeelde dat het juridisch mogelijk is om een bedrijf een reductiedoel op te leggen, maar dat het in de praktijk moeilijk is om een exact percentage te bepalen. Hierdoor werd de eis van Milieudefensie volledig afgewezen.
Volgens de rechter had Milieudefensie wellicht meer kans gehad met een andere eis, zoals een verbod op het aanboren van nieuwe olie- en gasvelden. Omdat een cassatiezaak alleen de eerdere uitspraak toetst en geen nieuwe eisen kan toevoegen, is de vraag of Milieudefensie niet beter een geheel nieuwe rechtszaak zou kunnen starten.
Toch kiest de organisatie ervoor om de zaak door te zetten. “Wie weet komt er nog een nieuwe zaak,” zegt Pols. “Maar op dit moment richten we ons hierop. We willen dat Shell zijn uitstoot vermindert volgens de internationale klimaatafspraken. Dat geldt voor alle grote vervuilende bedrijven, te beginnen met Shell.”
Gevolgen voor andere bedrijven wereldwijd
Een uitspraak van de Hoge Raad kan belangrijk zijn voor toekomstige rechtszaken. “Dit vonnis zal niet alleen Shell raken, maar ook andere bedrijven wereldwijd,” zegt Pols. Volgens Milieudefensie lopen er momenteel 236 rechtszaken tegen grote olie- en gasbedrijven, waaronder Total Energies in Frankrijk, RWE in Duitsland en Eni in Italië.
Shell blijft vertrouwen houden in eigen zaak
Shell laat weten zich geen zorgen te maken over de cassatiezaak. “Wij geloven dat de uitspraak van het gerechtshof correct was,” zegt Frans Everts, president-directeur van Shell Nederland. “We zijn ervan overtuigd dat de Hoge Raad dat zal bevestigen.”
Shell wijst erop dat het bedrijf zelf al streeft naar een halvering van de CO2-uitstoot en dat het gerechtshof zijn redenering steunde: als Shell stopt met leveren, nemen andere bedrijven die rol over.
Milieudefensie richt zich ook op ING
Naast Shell sleept Milieudefensie nu ook ING, de grootste internationale bank van Nederland, voor de rechter. Terwijl in sommige landen klimaatbeleid wordt teruggedraaid, blijft de organisatie zich richten op invloedrijke bedrijven.
Volgens Pols is dat een bewuste strategie. “Grote bedrijven hebben veel macht en invloed op overheden. Door druk uit te oefenen via de rechter, kunnen we ervoor zorgen dat Shell zijn verantwoordelijkheid neemt. Als dat lukt, zullen overheden en andere grote vervuilers volgen.”
